Kolegium w Kaliszu powsta這 z fundacji prymasa Stanis豉wa Karnkowskiego. Ofiarowa on przyleg陰 do kolegiaty kamienic, zakupi place, domy i ogrody pod przysz貫 kolegium i dokumentem erekcyjnym z 1584 (drugim z kolei) zapisa kolegium wsie biskupie: Kokanin, Lisk闚, S豉wno i 砰ch闚. W l. 1611-22 roczny doch鏚 kolegium wynosi 5200 z逍. P騧niej by znacznie wy窺zy. Pochodzi on z maj徠k闚, kamienic w mie軼ie oraz z procent闚 od zastawionych sum. Do uposa瞠nia kolegium nale瘸造 w r騜nych okresach nast瘼uj帷e maj徠ki: Bochlewo, Bork闚, Chrust闚, Dobrzecz, Kokanin, Ko軼ielec, Lisk闚, Lubomierz, Lychowo, 瘯a, Marchwacz, Maz闚, O鄉iany, Paw堯wek, Piniew, Romart闚, Sierzch闚, Skarszew, S豉wno, Sowino, Stanowo, Stropieszyn, Szkur豉ty, 安iniec, Taczan闚, Tarczewo, Tokarki, We軟a, Zawodzie, 砰ch闚 i 砰dowo.

Kolegium umieszczono pocz徠kowo w domu arcybiskupim. Osobny gmach zbudowano w l. 1586-91, nast瘼nie wzniesiono jednopi皻rowe skrzyd這 陰cz帷e kolegium z zakrysti 1591-96. P騧niej kolegium kilkakrotnie przebudowywano. Po kasacie zakonu szko造 przeniesiono do budynku kolegium, a w 1788 umieszczono w nim r闚nie konwikt szlachecki z konwiktorami.

Ko軼i馧 pod wezwaniem 安. Wojciecha i 安. Stanis豉wa Biskupa, pierwszy ko軼i馧 niegotycki na terenie Wielkopolski, o wielu elementach nowatorskich, barokowych, zbudowano w l. 1592-97. Pracowali przy nim jezuiccy architekci Jan Maria Bernardoni i J霩ef Brizio. W 1638 uko鎍zono kaplic Szyszkowskich z o速arzem Matki Boskiej Bolesnej, kt鏎a mia豉 zatrudnionego ksi璠za i muzyk闚 op豉canych przez kolegium. O速arz g堯wny obecnie istniej帷y z 1715, dwa o速arze boczne sprzed 1617, cztery z lat 1617-34 z drewna, zamienione potem na murowane. W 1751 by這 6, a w 1782-8 o速arzy murowanych. Po kasacie zakonu ko軼i馧 szkolny, potem garnizonowy. Cudowny obraz Matki Boskiej Borgiaszowej znajduje si obecnie w ko軼iele pobernardy雟kim.

Kongregacja Maria雟ka uczni闚 od 1586, podzielona w 1599 na trzy (maior, media, minor). Kongregacja mieszczan (civium) Nawiedzenia NMP zatwierdzona w 1605 przez pap. Paw豉 V. Kongr. rzemie郵nik闚 (artificum) Narodzenia NMP od 1627. Kongregacja Matki Boskiej Wspomo篡cielki (Auxiliatrix) z fundacji Apolonii Kami雟kiej, kasztelanowej rogozi雟kiej, od 1733. Bractwo Dobrej 妃ierci co najmniej od 1692. Bractwo Opatrzno軼i Boskiej od 1731. Bractwo Najs這dszego Serca Jezusowego co najmniej od 1735. W chwili kasaty by這 przy ko軼iele 9 stowarzysze. Stacje misyjne w Bochlewie, Broniszewiczach, Kokaninie, Ko軼ielcu, Skarszewie i Taczanowie.

Szko造 otwarto we wrze郾iu 1584. Wcielono w闚czas do kolegium dwie szk馧ki parafialne, a uczni闚 i nauczycieli oddano pod w豉dz rektora i pref. szk馧. W 1584 otwarto klasy gramatyki i syntaksy, w 1585 klasy poetyki, a nieco p騧niej klasy retoryki. Przej軼iowo (1591-92, 1660-61) istnia豉 tu r闚nie retoryka dla kleryk闚 jezuickich. Teol. moraln (kazuistyk) wprowadzono w 1593 (istnia豉 1593-97, 1658-59), katedr teol. dogmatycznej fundowa archidiakon kaliski ks. Jan Ga販zy雟ki w 1598, a trzyletni kurs filoz. i matematyki wprowadzono w l. 1597-99 (istnia do 1773). W pocz徠kach XVII w. na wysokim poziomie sta造 obserwacje astronomiczne i nauka matematyki. W 1650 kolegium otrzyma這 zapis 10-000 z逍 na drugiego prof. teol. moralnej i drugiego prof. teol. polemicznej. Wielki czteroletni kurs teol. i prawa kanonicznego powsta dopiero w 1731 z fundacji m. in. Marcjana Czapskiego. Liczba uczni闚 wynosi豉 w 1585-250, w 1599 600 (opr鏂z 200 w szko豉ch przygotowawczych), przed kasat ok. 800.

Szko造 kaliskie uko鎍zyli m. in.: prymas Maciej ㄆbie雟ki, bp Stanis豉w ㄆbie雟ki, bp Marcin Szyszkowski, bp Jan Leszczy雟ki, prymas Jan W篹yk, bp Andrzej Trzebicki, prymas Andrzej Olszowski, prymas W豉dys豉w Aleksander ㄆbie雟ki i kard. Jan Al. Lipski.

W chwili kasaty zakonu szko造 by造 w pe軟ym rozkwicie, liczy造 12 profesor闚 i ok. 800 uczni闚. Po kasacie zakonu przesz造 pod zarz康 KEN. Naucza這 w nich 17 by造ch jezuit闚. Pocz徠kowo szko造 mie軼i造 si w pa豉cu arcybiskupim przy Rynku, od 1591 we frontowej cz窷ci kolegium. Gmach szkolny wzniesiono po po逝dniowej stronie ko軼io豉 w l. 1599-1603 i 1615-80. Po kasacie zakonu gmach szkolny i burs ubogich oddano w 1783 na nowicjat i szpital dla bonifratr闚, ale rz康 pruski wydali w 1794 bonifratr闚, a budynki przerobi na szko喚 korpusu kadet闚 otwart w 1795.

Konwikt Karnkowskiego (Convictus Carncovianus) od 1599 do 1773. Otwarty dla 12 uczni闚 ubogiej szlachty, zamieniony potem na obszerny konwikt mieszcz帷y si w kamienicy przy Rynku i ul. Piekarskiej. W 1596 Karnkowski wystawi dokument fundacyjny, kt鏎ym zapisa wie Marchwacz i 50-000 z逍 na dobrach kapitulnych klucza niestro雟kiego z rocznym procentem 2000 z逍. Konwikt przewidziany by na 60 uczni闚 ubogich, w dw鏂h trzecich szlachty, w陰czaj帷 w t liczb kleryk闚 Sem. Diec. W rzeczywisto軼i konwikt by skromniejszy, opr鏂z kleryk闚 bywa這 tu zawsze ok. 10 konwiktor闚. W 1638 ks. ㄆkasz Trzeski wybudowa dla konwiktor闚 domow kaplic Niepokalanego Pocz璚ia NMP. W XVIII w. konwikt przybra nazw i struktur Kolegium szlacheckiego (Collegium nobilium). Konwikt mia zawsze osobnego prefekta. Po kasacie konwikt prowadzono do 1779 i zarz康za豉 nim kapitu豉.

Konwikt im. Czy瞠wskich fundowany w 1640 przez ks. Balcera Czy瞠wskiego dla ubogich syn闚 z rodziny Czy瞠wskich. Posiada zapis domu drewnianego i 9800 z逍. Przetrwa do 1792, cho od chwili kasaty w 1773 nie p豉cono regularnie przewidzianych procent闚.

Kapela szkolna wyst瘼owa豉 ju w 1590 podczas mszy 鈍. Bursa zosta豉 otwarta w 1606 z fundacji Sary Taleskiej, kt鏎a ofiarowa豉 na ten cel dom i 2000 z逍. Jezuici zbudowali w 1681 drewnian pi皻row burs przyleg陰 do kolegium przy rogu ul. ζziennej. W bursie istnia造 te miejsca stypendialne od proboszcz闚 i pra豉t闚. W 1675 wydano na musicos 88 z逍. W 1693 bursa posiada豉 kapita 2300 z逍, od kt鏎ego pobiera豉 rocznie 182 z逍. W 1762 Hieronim Poni雟ki, koniuszy koronny, zapisa 7000 z逍 na wsi Kamieniec, a Maksymilian Molski, kasztelan rogozi雟ki, 5000 z逍 pod warunkiem, by bursi軼i przy odg這sie kapeli w 鈔ody i pi徠ki Litani Loreta雟k, a w pi徠ki r闚nie Stabat Mater 酥iewali. Prefektem bursy muzycznej by m. in. znany muzyk i kompozytor Jacek Szczurowski 1737-39 i 1761-65.

Teatr szkolny czynny by od chwili otwarcia szk馧 w 1584 a do kasaty zakonu, zar闚no w obr瑿ie szko造, jak i dla publiczno軼i z miasta. Wystawiano dialogi, mowy i dramaty z okazji uroczysto軼i szkolnych, ko軼ielnych i pa雟twowych. Znany nam jest zaledwie jeden kodeks dramat闚 kaliskich z l. 1711-26 (BJ 182).

Biblioteka bardzo cenna powsta豉 w oparciu o kilkakrotne darowizny arcybiskupa Stanis豉wa Karnkowskiego, kt鏎y w 1584 ofiarowa ksi捫ki filoz. i teol. do Poznania, a pozosta貫 do Kalisza w 1585. Ksi璕ozbi鏎 ten otrzyma specjalne oznakowanie w postaci stempli i ekslibris闚. W 1598 przekaza Karnkowski zbi鏎 dzie matematycznych, a w 1602 lub 1603 pozosta貫 ksi捫ki przechowywane dotychczas w υwiczu. W 1636 du篡 ksi璕ozbi鏎 prawniczy przekaza do biblioteki kaliskiej Andrzej Lisiecki, instygator koronny. Ksi捫ki zaopatrzono w osobny ekslibris. Swoje zbiory przekazali te Prokop Brudecki, proboszcz sobocki, oraz Andrzej Sobierajski, bibliopola kaliski. W 1650 wydano na bibliotek 490 z逍. Biblioteka ucierpia豉 w czasie wojen szwedzkich oraz p騧niejszego zastoju umys這wego. Nie mia豉 te sta貫go uposa瞠nia, dopiero w 1705 Molska z domu Czarniecka ofiarowa豉 na jej cel 10-000 z逍 i tyle samo w 1749 przekaza kasztelan M帷zy雟ki. W 1746 swoje zbiory przekaza Franciszek Ch璚ki, sekretarz Augusta III; oznaczono je specjalnym ekslibrisem. Lelewel zaznaczy, 瞠 biblioteka posiada豉 komplet ustaw synodalnych w Polsce. Biblioteka nie posiada豉 artystycznego wyposa瞠nia. Liczy豉 w chwili kasaty ok. 10-000 ksi捫ek. Po kasacie zosta豉 rozproszona, a wiele ksi捫ek dosta這 si do Bibl. Uniw. w Warszawie.

Drukarnia Jana Wolraba II (1603-5) i Wojciecha Gedeliusza (1605-32), kt鏎y drukowa g堯wnie na potrzeby jezuickich kolegi闚, przesz豉 po 鄉ierci w豉軼icieli pod zarz康 jezuit闚. Umieszczona by豉 w tylnym skrzydle budynku szkolnego, uformowanego w kszta販ie klamry. Po okresie zastoju dopiero w 1665 akcja wydawnicza przybra豉 na sile, a wzmog豉 si jeszcze po 1680. Przywilej kr鏊ewski uzyska豉 w 1697. Z polecenia prowincja豉 Tomasza Dunina z 1744 t這czy豉 podr璚zniki dla szk馧 jezuickich Wielkopolski i Prus. W 1675 doch鏚 z drukarni wyni鏀 653 z逍, a ksi捫ki wydrukowane oceniono na 13-000 z逍. W 1690 drukarnia by豉 winna kolegium 2531 z逍. Urz康zenia i zas鏏 techniczny pochodzi z drukarni Gedeliusza. Uzupe軟iali go jezuici przez zakupy i produkcj na miejscu. Br. Andrzej Majchrowicz (Rudnicki) 1681-82 i Eliasz Zeydel 1682-83 odlewali na miejscu antykw i kursyw. Nowe czcionki sprowadzi w l. 1744-47 rektor Andrzej Przanowski. ㄠcznie wydano w Kaliszu ponad 1000 druk闚 g堯wnie religijnych (ok. 65%), podr璚zniki i s這wniki (25%) i dzie豉 鈍ieckie (9%). Ponad 50% stanowi造 dzie豉 w j瞛yku 豉ci雟kim. Wydano tu prace leksykograficzne Grzegorza Knapiusza, teologiczne Teofila Rutki oraz historyczne Samuela Twardowskiego i Jana Kwiatkiewicza. Przy drukarni dzia豉豉 introligatornia. Wybitnym introligatorem by m. in. Wojciech Skiernievius 1610-13 i Jan Lischke 1741-48. Po kasacie zakonu drukarni przej窸a KEN i w 1774 wydzier瘸wi豉 by貫mu jezuicie Wiktorowi Wargawskiemu, kt鏎y prowadzi j do 1781.

Drukarni kierowali prefekci: Miko豉j Sk徙ski 1686-88, Andrzej Temberski 1688-89, Jan Tyberski 1689-91, Daniel Hermann 1719-21, Franciszek Sch輎fer 1721-27, Jerzy Wentzel 1727-33, Andrzej Wyrzykowski 1738-42, Aleksander Czachorowski 1742-43, Walenty Kierski 1743-44 i 1745-46, J霩ef Cerbs 1744-45, Franciszek Malina 1746-47, Andrzej Przanowski 1747-51, Stanis豉w Krzy瘸nowski 1751-57, Andrzej Dom瘸lski 1757-58, 1763-69 i 1770-73, Miko豉j Antoniewicz 1758-63 i Jerzy Dewin 1769-70.

Pomocnikami prefekt闚 i drukarzami byli m. in.: Piotr Clarus 1641-43, Walenty 奸iwi雟ki 1743-45, Wac豉w Czech 1746-48, Jerzy ζpi雟ki 1759-62, Jan R騜a雟ki 1762-65, Jan Markiewicz 1765-73. W drukarni pracowali r闚nie 鈍ieccy, m. in.: Wac豉w Ludwik Rosenberger 1636, Andrzej Flawiusz Pinger 1636-39, Wojciech M這dujewicz 1651, Andrzej Chojniewicz 1652, Szymon Racianka 1655, Jakub Bek przed 1684.

Apteka czynna od ok. 1615. Pierwszym wybitnym infirmarzem by Wojciech Skiernievius 1606-15. W 1651 apteka nie posiada豉 sta貫go uposa瞠nia, a jej wyposa瞠nie i zaopatrzenie oceniono na 3000 z逍. W 1675 da豉 329 z逍 rocznego dochodu. W 1682 urz康zono j na parterze kolegium po opuszczonych klasach retoryki i logiki.

Aptekarzami byli m. in.: Andrzej 安ieradowicz 1617-18, Bart這miej Calisiensis 1619-20, Szymon Zatoriensis 1620-24, Pawe Jackowski 1626-29, Jan Okuncius 1629-30, B豉瞠j Czytowicz 1631-37, Maciej Szczepanowski 1641-44, Maciej Borycki 1645-55, Pawe Poryszkowicz 1658-60, Grzegorz Bobrowski 1660-67, Krzysztof Wojtelski 1667-73, Piotr Ryneburger 1674-75, Jan Pola雟ki 1675-76, Wawrzyniec Ku幡iarowicz 1676-77, Maciej Kastmacher 1678-89, Pantaleon D帳rowski 1689-91 i 1693-1702, Jan Majerowski 1692-93, Andrzej Kowalski 1702-7, Marcin Pniewski 1707-9, Jan Szczepankiewicz 1709-10, Stanis豉w Borkowicz 1710-12, Dominik Sitkiewicz 1712-13, Franciszek Magoniewicz 1713-14, Marcin Kami雟ki 1714-15, Andrzej Szczepankiewicz 1717-25, Stanis豉w Borkowicz 1725-28, Wojciech Osma雟ki 1728-33, Franciszek Luberski 1734-35 i 1757-58, Stanis豉w Targiewicz 1735-37, Wojciech Sm皻kiewicz 1737-43, Miko豉j Drozdowski 1743-45, 1749-53 i 1765-69, Ksawery Pinkowski 1745-48, Teodor Illasewicz 1748-49, Jan Kotyschek 1753-55, Pawe Lenkiewicz 1756-57, Jan Wittig 1758-59 i 1761-65, Antoni Bruchman 1759-61, Franciszek Remisch 1764-65 i Micha Moskalski 1769-74.

Seminarium Diec. od 1593 do 1621. Prymas Stanis豉w Karnkowski po ingresie w 1583 na stolic metropolitaln wp造n掖 na kapitu喚, kt鏎a 30 IV 1583 wyda豉 przywilej fundacyjny Seminarium Duch. dla archidiec. gnie幡ie雟kiej. W tym celu zosta造 zapisane cztery wioski z d鏏r arcybiskupich: S豉wno, Kokanin, Liskowo i Zychowo. Pocz徠kowo Seminarium planowano przy kolegium w Poznaniu, st康 maj徠ki te nale瘸造 do tego kolegium. Dopiero w 1586 zdecydowano o otwarciu Seminarium w Kaliszu, st康 cztery wioski przesz造 na rzecz tego kolegium. Karnkowski zakupi dla Seminarium obszerny dom s御iaduj帷y z kolegium. Otwarto je jednak dopiero 29 III 1593. Jego uposa瞠nie mia造 teraz stanowi trzy wioski: Mazewo, Romartowo i 瘯a. Mie軼i這 si w zakupionym przez Karnkowskiego domu dla grupy m這dych zakonnik闚 niejezuit闚, bursy dla ubogiej m這dzie篡 i konwiktu dla bogatej szlachty. Nad ca這軼i sta prefekt Seminarium. Na czele Seminarium sta arcybiskup i prowizorzy wybierani przez kapitu喚. Kierowa nim rektor kolegium przez prefekta. Kleryk闚 mia這 by dwunastu. Studiowali oni przewa積ie po uko鎍zeniu retoryki dialektyk, a nast瘼nie przedmioty teol. potrzebne do pracy duszpasterskiej, a wi璚 teol. polemiczn, teol. moraln, Pismo 鈍. oraz Katechizm rzymski. R闚nocze郾ie kontynuowano nauczanie praktyczne zwi您ane z funkcjami kap豉雟kimi: 酥iew ko軼ielny, kalendarz ko軼ielny i ceremonie. W 1621 Seminarium z polecenia kapitu造 zosta這 zamkni皻e, a 7 kleryk闚 przeniesiono do Gniezna. Seminarium kaliskie uko鎍zy這 w l. 1592-1620-55 ksi篹y, w鈔鏚 nich zas逝瞠ni dla archidiec. gnie幡ie雟kiej ks. Piotr Odorovius i Jakub Dubius.

Seminarium kierowali prefekci: Zygmunt Brodowski 1593-1602, Zachariasz Rothus 1602-4, Mateusz Galmin 1605-6, Jan Secemski 1607-8, Florian Gardli雟ki 1608-9, Wojciech Fabrycy 1611-12, Mateusz Warszaviensis 1612-13, Jakub Korytowski 1613-14, Melchior Krasowski 1614-17 i Stanis豉w Chodakowski 1618-21.

Po II wojnie 鈍iatowej jezuici pracowali przy dawnym ko軼iele jezuickim, a obecnie garnizonowym. Przej軼iowo nawet zarz康zali ko軼io貫m, ale w pocz徠kach 1948 przekazali klucze kapelanowi wojskowemu. Odprawiali jednak przez jaki czas msze dla wojskowych.

Rektorzy: Kasper Sawicki (wicerektor) 1584-86, Piotr Fabrycy Kowalski (wicerektor) 1586-87, Jan Leopolita W帷halski (do 1591 wicerektor) 1587-93, Kasper Moraris 1593-99, Micha Ortiz 1602-5, Piotr Fabrycy 1605-8, Jan Wielewicki (wicerektor) 1607-8, Marcin 妃iglecki 1608-9, Jakub Korytowski 1609-13, Jerzy Tyszkiewicz 1613-16, Wojciech Czerniakowski 1613-14, Jerzy Tyszkiewicz 1614-15, Stanis豉w Kryski 1615 zm. 16 IV 1617, Miko豉j 璚zycki 1617-21, Stanis豉w Radzimski (wicerektor) 1621-22, Andrzej Gutteter 1622-27, Jakub Paw這wski 1627-28, Andrzej W帷hocius (wicerektor) 1628-29, Jakub Golemowski 1629-32, Maciej Szamaszewski 1632-33, Kasper Dru瘺icki 1633-34, Maciej Szamoszewski 1634-35, Zygmunt Grot 1636-41, Jakub Licha雟ki 1641-44, Marcin ㄆbie雟ki 1644-46, Franciszek Czarniecki 1646-47, Piotr Starczewski 1647-50, Aleksander Zawadzki 1650-53, Piotr Starczewski 1653-57, Zygmunt Zaranek 1657-61, Andrzej D帳rowski 1661-63, Tomasz Dore 1663-69, Stanis豉w Ga販zy雟ki 1669-72, Stefan Malisz 1672-75, Tomasz Thill 1675-78, Tomasz Dore 1678-84, Stanis豉w Bielski 1684-88, Jan Kraszewski 1688-92, Tobiasz Jas這wski 1692-95, Rafa Taczanowski 1695-98, Marcin Rakowski 1698-1702, Andrzej Nag鏎ski 1702-3, Stefan Sczaniecki 1703-6, Reinhold Gert 1706-10, Stefan Sczaniecki 1710-13, Marcin ㄆgowski 1713-16, Ludwik Pierzchli雟ki 1716-20, Stanis豉w Lisowski 1720-23, Andrzej O瞟a 1723-24, Micha Obremski 1724-27, Gotfryd Hannenberg 1727-30, Adam υty雟ki 1730-33, J霩ef Tucho趾a 1733-37, Tomasz Dunin 1737-41, Jan Gzowski 1741-44, Maciej Przanowski 1744-47, Jan Kanty Bielicki 1747-50, Andrzej D帳rowski 1750-54, Tomasz Dunin 1754-56, J霩ef Wygonowski 1756-60, Pawe Loka 1760-61, W豉dys豉w Wietrzy雟ki 1761-64, Pawe Loka 1764-66, Antoni Bogus豉wski 1766-69, J霩ef Sczaniecki 1769-72 i Antoni Lutomski 1772-73.

Ref. K. Bielska, Drukarstwo kaliskie, jego dzieje i dorobek do upadku Rzeczypospolitej. Rocz. Bibl. 6 (1962) z. 3-4 s. 41-77; Ta, Bibliografia starych druk闚 kaliskich do ko鎍a XVIII w. Wwa 1980; C. Biernacki, Jezuici w Kaliszu (1581-1773). Bibl. Warsz. 1857 t. 1 s. 465-491, t. 2 s. 750-762, t. 4 s. 408-440; S. Chody雟ki, Seminarium w這c豉wskie. W 1904 s. 382-387; Darowski, Filozofia s. 343-350; Drukarze III cz. 1 s. 98-104; Katalog druk闚 kaliskich 1603-1914. Kal 1928; Katalog zabytk闚 V 6 s. 31-35; J. Kazimierowski, Kalisz, miejsce pierwszych w Polsce obserwacji astronom. przy u篡ciu lunet. Urania 39 (1968) 141-145; E. Kr璕lewska Foksowicz (i in.), Sztuka baroku w Wielkopolsce. BHS 20 (1958) 49-101; W. Kwiatkowski, Teatr szkolny kolegium jezuit闚 w Kaliszu. Kal 1936; S. Librowski, Dekret Soboru Trydenckiego o seminariach i pierwsze seminaria diecezjalne w Polsce. Aten. Kap. 72 (1969) 204-236; J. Neuls, Szko造 Kalisza w XII XVIII w. . Rocz. Kal. 4 (1971) 23-58; J. Neuls Korniszewska, Szko造 jezuickie w Kaliszu. W: Dzieje Kalisza. Pz 1977 s. 220-228; Ta, Wp造w Komisji Edukacji Narodowej na rozw鎩 szkolnictwa w Kaliszu. Rocz. Kal. 5 (1972) 9-44; J. Oko, Autorzy tekst闚 dramatycznych w r瘯opisie 182 Biblioteki Jagiello雟kiej. Biul. Bibl. Jagiell. 21 (1971) 105-133; J. Paszenda, Fundacja prymasa Karnkowskiego dla jezuit闚 w Kaliszu. KAU 29 (1984) z. 3 s. 297-316; L. Piechnik, Jezuici a Seminarium Diecezjalne w Kaliszu (1593-1620). Nasza Przesz. 20 (1964) 113-147; Poplatek, KEN s. 114-126; T. Przypkowski, Astronomia w Kaliszu. W: Osiemna軼ie wiek闚 Kalisza. Kal 1960 t. 1 s. 156-206; Za喚ski, Jezuici IV 378-423; ARSI Pol 71 f. 29-123 (Fundatio coll.), Pol 75 f. 4-9 (Narratio de fundatione).
  
    Sanktuarium Serca Jezusa Mi這siernego
ul. Stawiszy雟ka 2, 62-800 Kalisz, tel. (062) 757-34-46, fax (0-62) 768-24-30, e-mail: